In interview met Jacomijn de Vries en Stan Frijters

Een duurzame samenleving kan niet worden bereikt zonder burgers te leren hoe zij duurzaam kunnen handelen, volgens UNESCO. Leren voor Duurzame Ontwikkeling is de methode waarmee UNESCO dit via het onderwijs wil bereiken. Zoals UNESCO het zelf verwoordde: ‘’Leren voor Duurzame Ontwikkeling stelt elk mens in staat om de kennis, vaardigheden, houdingen, en waarden te verwerven die noodzakelijk zijn om een duurzame toekomst te creëren’’. We spraken hierover met Jacomijn (O3-effect) en Stan (docent en onderzoeker).

Onderwijs is meer dan het curriculum
Leren voor Duurzame Ontwikkeling (LvDO) gaat dus niet alleen over kennis over klimaatproblemen. Het is belangrijk dat leerlingen vaardigheden en een op waarden en normen gebaseerde houding leren ontwikkelen waardoor zij participerende burgers kunnen zijn. Want, wanneer een kind leert dat de zeespiegel stijgt zal het niet onmiddellijk waterdichte oplossingen aandragen, laat staan diens gedrag veranderen. Daarom betreft Leren voor Duurzame Ontwikkeling behalve kennisverwerving juist ook aandacht voor het pedagogische en didactische aspect van onderwijs. Zo worden leerlingen burgers die zelf kunnen bijdragen aan een duurzame toekomst.

Kritisch leren denken
Het opleiden van leerlingen tot burgers die kunnen bijdragen aan een duurzame toekomst - dat lijkt bijna de recente beschuldigingen vanuit de politiek over linkse indoctrinatie te bevestigen. Jacomijn en Stan zijn beide helder in hun antwoord: het aanleren van kritisch denken en het ontwikkelen van maatschappelijke betrokkenheid heeft niets te maken met links of rechts. Leren voor Duurzame Ontwikkeling is geen programma om kinderen te transformeren in klimaatactivisten. Volgens Jacomijn, onderwijsontwikkelaar bij O3-effect: ‘’Het is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen leren kritisch te denken en zich bewust worden van de vraagstukken in deze snel veranderende samenleving.’’

Pijlers voor goed onderwijs
Leren voor Duurzame Ontwikkeling gaat om de verbinding van het klaslokaal met het leven daarbuiten.

‘’Wat heeft het voor zin om uit een boek te leren als je dat niet aan de wekelijkheid kan verbinden’’

aldus Stan Frijters, HBO docent en onderzoeker naar de implementatie van duurzame ontwikkeling in het onderwijs. Volgens hem richt het onderwijs zich vandaag de dag nog te veel op exameneisen en de kwalificatie (het vergaren van kennis en vaardigheden) zonder aandacht te besteden aan de relevantie van de persoonsontwikkeling en het maatschappelijk belang ervan. Onderwijs heeft immers nog andere taken. Deze zijn socialisatie, het voorbereiden van leerlingen op de maatschappij, en persoonsvorming, bijdragen aan de ontwikkeling van de leerling als persoon. Deze pijlers (kwalificatie, socialisatie, en subjectificatie) zijn beschreven door Gert Biesta, Professor of Education aan Brunel University London. Via LvDO wordt er in combinatie met het kwalificerende aspect van onderwijs ook aandacht besteed aan socialisatie en persoonsvorming.

Ontwerpcriteria voor goed lesmateriaal
Natuurlijk kan het onderwijssysteem in Nederland niet in één dag worden omgegooid. Er zijn zes ontwerpcriteria geselecteerd waar lesmateriaal en activiteiten aan moeten voldoen die bijdragen aan LvDO. Deze zijn:
• leerlinggerichtheid (qua niveau en belevingswereld)
• waarde georiënteerd en kritisch denken
• participatie en samenwerkend leren
• actie en handelingsgericht
• complexiteit
• samenhang en onderzoekende houding

Stan Frijters heeft deze criteria in praktijkgericht NRO-onderzoek samen met docenten uitgesplitst in ontwerprichtlijnen voor onderwijs. Hier zijn inmiddels leraren van verschillende onderwijslagen mee aan de slag gegaan. De resulterende lesactiviteiten varieerden van het ontwerpen van een milieuvriendelijke TukTuk tot het duurzaam inrichten en onderhouden van een groenstrook bij de school. Zo wordt LvDO in en buiten de klas in samenhang vorm gegeven.

Blik naar Buiten
Om docenten en schoolleiders kennis te laten maken met Leren voor Duurzame Ontwikkeling organiseert O3-effect in samenwerking met Leren voor Morgen het onderwijsevenement de ‘Blik naar Buiten’. Zoals de naam impliceert zal er tijdens deze dag gekeken worden naar ontwikkelingen en trends in de samenleving en de vraag worden gesteld “Waar leiden wij voor op?’’. Ook bedrijven en instellingen leveren hier een bijdrage aan. Het onderwijs is immers van ons allemaal.

Door lezingen en workshops worden de bezoekers geïnspireerd om deze ontwikkelingen te vertalen naar het voortgezet onderwijs. Jacomijn de Vries, een van de organisatoren, zegt:

‘’Als je als docent alleen een vaste methode volgt en niet aansluit bij de omgeving en de actualiteit, hoe leren leerlingen dan omgaan met de vraagstukken van nu en de toekomst?’’

LvDO lesmateriaal

Meer informatie over de Blik naar Buiten dag


Bronnen:

UN Decade of ESD

Leren voor Duurzame Ontwikkeling: Een pedagogische opdracht voor de lerarenopleidingen en opleidingsscholen

Leren voor Duurzame Ontwikkeling: Gewoon Doen! Handreiking voor het ontwerpen van Leren voor Duurzame Ontwikkeling