Een korte zoektocht naar lesmateriaal over duurzaamheid op Google geeft genoeg resultaten om een paar schooljaren mee te vullen. Maar wat doen docenten eigenlijk zelf al? In deze rubriek geven we een podium aan docenten die op hun eigen manier duurzaamheid proberen te integreren binnen én buiten hun lessen.

‘’Hoe houden we de aarde leefbaar?’, dat is een vraag die wij samen met jullie willen beantwoorden!’’ zegt Mark Boode, schrijver en docent drama, tegen de duizenden scholieren die zich verzameld hebben voor de klimaatstaking in Utrecht. Een groot gejuich gaat op. Daarna overhandigt Mark een petitie van Teachers for Climate aan de leerlingen, waarvan hij een van de initiatiefnemers is. Het moge duidelijk zijn: Mark heeft een hart voor duurzaamheid.

Held spelen voor de duurzaamheid
Dat is niet uit het niets gekomen: ‘’Ik heb altijd al een held willen spelen’’ lacht hij. ‘’Als kind wilde ik een tijdje paus worden, maar toen ik erachter kwam dat je daarvoor eerst priester moest worden was dat idee héél snel van de baan.’’ In plaats daarvan werd Mark docent, schrijver, en theatermaker. Nieuwsgierigheid naar een nieuw probleem dreef Mark om zich te verdiepen in duurzaamheid. Die zoektocht leidde tot het boek Vogelkinderen voor jongvolwassenen, een verhaal dat zich afspeelt in een utopische wereld waar duurzaamheid is doorgevoerd in alle uithoeken van de samenleving.

‘’Ik wilde een verhaal over mogelijkheden meegeven aan kinderen’’

Verantwoordelijkheid voor de wereld
Mark houdt zijn leerlingen een spiegel voor door ze veel vragen te stellen. Zo roept hij niet zijn leerlingen op te gaan staken voor het klimaat, maar vraagt ze waarom ze wel of niet de straat op gaan. ‘’Ik voel me medeverantwoordelijk voor de wereld om me heen. Die instelling probeer ik mee te geven aan de leerlingen.’’

Hordes voor docenten
Verantwoordelijkheidsgevoel, en daarmee verantwoordelijkheid voor de toekomst van de aarde, is echter nog niet zo makkelijk om door te geven als docent. Mark noemt rap enkele redenen op waarom docenten het lastig vinden om duurzaamheid mee te nemen in hun lessen. ‘’Docenten willen graag objectief blijven, maar ze zijn bang voor beschuldigingen van linkse indoctrinatie.’’ Zo was het lastig om vakdocenten bereid te vinden Mark naar een radio interview over Teachers for Climate te vergezellen, omdat dit hun imagoschade kon opleveren. Daarnaast legt duurzaamheid regels op.

‘’Als docent heb je een voorbeeldfunctie’’

Zo zullen je leerlingen meteen opmerken dat je zelf met de auto in plaats van de fiets naar school komt. Volgens Mark is het beste om toe te geven dat niet alles lukt. Dat geeft leerlingen een realistisch beeld over duurzaam handelen.

Verder is er natuurlijk voor docenten maar beperkte tijd om alles te behandelen wat ze belangrijk vinden. ‘’Docenten werken in een heel breed maatschappelijk speelveld. Duurzaamheid is hier echt maar één klein onderdeeltje van.’’ Ook zitten docenten vaak niet te wachten op wéér een onderwijsinnovatie. Volgens Mark hebben docenten vaak het gevoel dat maatschappelijke problemen uit de politiek bij het onderwijs worden gelegd, zónder dat docenten de faciliteiten of tijd aangereikt krijgen om deze onderwerpen daadwerkelijk in de lessen op te nemen.

Oplossingen
Hoe kan het anders? Ten eerste zou het helpen als klimaatverandering als een serieus probleem erkend wordt door de overheid. ‘’Leraren willen en móéten objectief blijven, leerlingen moet je immers gelijk behandelen.’’ Wanneer het door de maatschappij als waardevol en noodzakelijk wordt gezien om leren voor duurzame ontwikkeling frequenter te behandelen in het onderwijs, kunnen leraren onderwerpen zoals klimaatverandering, energietransitie, en duurzame economische modellen bespreken in hun lessen zonder te hoeven vrezen voor beschuldigingen dat zij hun eigen agenda aan de klas voorschotelen.
Ook leren voor duurzame ontwikkeling uitgebreider opnemen in een curriculumherziening kan voor erkenning zorgen. Dit is effectiever dan ‘duurzaamheid’ als een eis op te nemen in de onderwijsinspectie – daardoor ervaren leraren alleen maar een extra verplichting waarin ze niet praktisch ondersteund worden.

Verder is volgens Mark aanvullend lesmateriaal makkelijker te implementeren dan vervangend lesmateriaal, zoals een hele serie lessen. Leraren hebben nou eenmaal beperkt de tijd en het is makkelijker om materiaal zoals video’s en interactieve opdrachten toe te voegen aan een al bestaand lesprogramma.

De eeuwige puber
Hoewel er diverse obstakels zijn bij het integreren van duurzaamheid in het onderwijs, zowel praktische als ideologische, ziet Mark de toekomst positief in. Er wordt door leraren al ontzettend veel gedaan op het gebied van duurzaamheid, hoewel dat vaak buiten de officiële lesstof omgaat. Met Teachers for Climate hoopt hij die docenten te ondersteunen en duurzaamheid te verankeren in het onderwijs.

‘’Uiteindelijk moeten leerlingen een toolkit meekrijgen om de uitdagingen aan te gaan die verduurzaming met zich mee brengt’’

Dit doet hij niet alleen, maar mét de leerlingen. ‘’Ik leer nog zo veel van de leerlingen. Ze zijn constant nieuwsgierig, net als ik. Wat dat betreft ben ik zelf nog een puber.’’